Rok, şah ile kalenin aynı hamlede birlikte hareket ettiği tek hamledir. Şah, kaleye doğru iki kare gider; kale de şahın üzerinden atlayarak şahın hemen yanındaki kareye geçer. Rokun iki amacı vardır: şahı tahtanın ortasından uzaklaştırıp piyonların arkasında güvenli bir köşeye almak ve köşede hapis duran kaleyi oyuna sokmak.
Kısa rok ve uzun rok
- Kısa rok (O-O): Şah kanadına yapılır. Beyaz şah e1'den g1'e, h1'deki kale f1'e gider.
- Uzun rok (O-O-O): Vezir kanadına yapılır. Beyaz şah e1'den c1'e, a1'deki kale d1'e gider.
- Siyah için aynı hareketler sekizinci sırada yapılır: kısa rokta şah g8'e, uzun rokta c8'e gider.
Rok yapılamayan durumlar
- Şah daha önce herhangi bir hamle yapmışsa (geri dönse bile) o oyunda artık rok yapamaz.
- Rokta kullanılacak kale daha önce hareket etmişse o tarafa rok yapılamaz.
- Şah ile kale arasında herhangi bir taş varsa.
- Şah o anda şah altındaysa: şah çekilirken rok yaparak kaçılamaz.
- Şahın üzerinden geçeceği kare ya da varacağı kare rakip tarafından tehdit ediliyorsa.
Sık sorulan bir soru: Kale tehdit altındaysa ya da uzun rokta b1 karesi tehdit ediliyorsa rok yapılabilir mi? Evet. Kural yalnızca şahın geçtiği ve vardığı kareleri ilgilendirir; kalenin durumu ya da şahın geçmediği b1/b8 karesi önemli değildir.
Rok nasıl oynanır?
Resmi turnuvalarda rok yapılırken önce şah iki kare oynanmalı, sonra kale aynı elle yerine konmalıdır. Önce kaleye dokunursanız, 'dokunulan taş oynanır' kuralı gereği hakem sizden kale hamlesi yapmanızı isteyebilir. Notasyonda kısa rok O-O, uzun rok O-O-O olarak yazılır.
Ne zaman rok yapmalı?
Genel ilke, açılışta atları ve filleri geliştirdikten sonra erken rok yapmaktır; çoğu zaman ilk 10 hamle içinde. Merkezde açık sütunlar varken şahı e1/e8'de bırakmak, rakibin taşlarıyla doğrudan saldırıya davet çıkarır. Uzun rok daha keskin oyun verir: şah biraz daha açıktır ama kale hemen merkezdeki d sütununa gelir. İki tarafın zıt kanatlara rok yapması genellikle karşılıklı piyon fırtınaları ve hızlı saldırılarla sonuçlanır.
Rokla ilgili sık hatalar
- Rok yapmayı 'zaten rahatım' diyerek ertelemek ve sonra merkezde açılan sütunlarda şahı kaybetmek.
- Rok yaptıktan sonra şahın önündeki piyonları gereksiz yere sürmek ve şahı zayıflatmak.
- Rakibin rok yapacağı tarafı görmeden kendi saldırı planını yapmak.
💡 Rakibin şahı merkezde kaldıysa ve sen rok yaptıysan, merkezi açmak (piyon takası yapmak) genellikle senin lehinedir. Kendi şahın merkezdeyse merkezi kapalı tutmaya çalış.