Satranç notasyonu, oynanan hamleleri kayıt altına almanın standart yoludur. Klasik turnuvalarda hamleleri bir maç formuna yazmak zorunludur; ayrıca kendi maçlarını sonradan incelemek, kitaplardaki ve sitelerdeki analizleri okumak için de notasyonu bilmek gerekir. Günümüzde dünyada kullanılan sistem cebirsel notasyondur.

Karelerin adları

Dikey sütunlar soldan sağa a, b, c, d, e, f, g, h harfleriyle; yatay sıralar beyazın tarafından başlayarak 1'den 8'e kadar sayılarla adlandırılır. Her kare bir harf ve bir sayıdan oluşan adını bu kesişimden alır: örneğin beyaz şah oyuna e1'de, siyah vezir d8'de başlar.

Taş harfleri

• Türkçe: Ş = şah, V = vezir, K = kale, F = fil, A = at.
• İngilizce: K = king (şah), Q = queen (vezir), R = rook (kale), B = bishop (fil), N = knight (at).
• Piyon için harf yazılmaz; yalnızca gittiği kare yazılır: e4, d5 gibi.

Semboller

• Alma 'x' ile gösterilir: Fxe5 (fil e5'teki taşı aldı), exd5 (e piyonu d5'teki taşı aldı).
• Şah '+' ile, mat '#' ile gösterilir: Vh5+, Vxf7#.
• Kısa rok O-O, uzun rok O-O-O olarak yazılır.
• Terfi: e8=V (piyon e8'de vezire terfi etti).
• Değerlendirme işaretleri: ! iyi hamle, !! parlak hamle, ? hata, ?? büyük hata, !? ilginç, ?! şüpheli.

Belirsizlik: aynı kareye iki taş gidebiliyorsa

Aynı türden iki taş aynı kareye gidebiliyorsa, hangisinin oynandığını göstermek için çıkış sütunu ya da sırası eklenir. Örneğin b1 ve f3'teki iki at d2'ye gidebiliyorsa Abd2 ya da Afd2 yazılır. Aynı sütundaki iki kale için sıra numarası kullanılır: K1e2 gibi.

Bir maçın yazılışı

Hamleler numaralanarak yazılır; her numara bir beyaz ve bir siyah hamlesini içerir: 1.e4 e5 2.Af3 Ac6 3.Fb5 a6. Bu dizilim İspanyol Açılışı'dır. Yalnızca siyahın hamlesi belirtilecekse numaradan sonra üç nokta konur: 3...a6.

PGN nedir?

PGN (Portable Game Notation), satranç maçlarını bilgisayarda saklamak için kullanılan metin biçimidir. Oyuncu adları, tarih, turnuva ve sonuç gibi bilgiler köşeli parantez içindeki etiketlerde, hamleler ise İngilizce cebirsel notasyonla yazılır. Lichess, Chess.com ve chess-results gibi siteler maçları PGN olarak verir; mytourneys'in Rakip Hazırlığı aracına rakibinin PGN'ini yapıştırarak Stockfish 19 ile analiz edebilirsin.

💡 Turnuvada hamleni önce forma yaz, sonra oyna alışkanlığı yerine önce oynayıp sonra yazman kurallara daha uygundur; birçok federasyon hamleyi oynamadan yazmayı yasaklar.