Satranç kitaplarında, yayınlarda ve turnuvalarda sık duyacağın terimlerin kısa açıklamaları aşağıda. Her terimin ayrıntısını ilgili rehber yazılarında bulabilirsin.
- Açmaz: Arkasında daha değerli bir taş olduğu için bir taşın hareket edememesi.
- Açık sütun: Üzerinde hiç piyon bulunmayan sütun; kaleler için ideal.
- Ara hamle (intermezzo): Beklenen hamle yerine önce araya sokulan daha güçlü bir hamle.
- Blitz: Oyuncu başına 10 dakikadan az süreyle oynanan yıldırım satranç.
- Çatal: Bir taşın aynı anda birden fazla taşa saldırması.
- Fianketto: Filin b2/g2 (siyah için b7/g7) karesine, at piyonunun bir kare ilerletilmesiyle yerleştirilmesi.
- Gambit: Gelişim ya da saldırı karşılığında açılışta bilerek piyon (bazen taş) vermek. Örnek: Vezir Gambiti, Şah Gambiti.
- Geçer piyon: Önünde ve yan sütunlarında rakip piyon bulunmayan piyon.
- Geçerken alma (en passant): İki kare ilerleyerek yanına gelen piyonun hemen alınabilmesi.
- İzole piyon: Yan sütunlarında kendi piyonu bulunmayan piyon; genellikle zayıflık sayılır.
- Kalite: Kale ile hafif taş (at ya da fil) arasındaki değer farkı. 'Kalite kazanmak', hafif taş karşılığında kale almaktır.
- Kare kuralı: Şahın tek bir geçer piyonu yakalayıp yakalayamayacağını hesaplama yöntemi.
- Mat: Şahın tehdit altında olduğu ve kurtulamadığı, oyunu bitiren durum.
- Opozisyon: İki şahın aralarında bir kare kalacak şekilde karşılıklı durması.
- Pat: Sırası gelen oyuncunun yasal hamlesi olmaması ama şahının tehdit altında olmaması; beraberliktir.
- Rapid: Oyuncu başına 10–60 dakikalık hızlı satranç.
- Rok: Şah ile kalenin aynı hamlede yer değiştirmesi.
- Şiş: Değerli taşın kaçınca arkasındaki taşın alındığı saldırı.
- Tempo: Bir hamlelik zaman; 'tempo kazanmak' rakibi savunmaya zorlarken gelişmek demektir.
- Terfi: Son sıraya ulaşan piyonun başka bir taşa dönüşmesi.
- Zaman sıkıntısı: Saatte çok az süre kalması ve aceleyle hamle yapma durumu.
- Zugzwang: Hamle yapmak zorunda olmanın dezavantaj olduğu durum; her hamle pozisyonu kötüleştirir.
💡 Terimleri öğrenmenin en iyi yolu onları pozisyonlar üzerinde görmektir. Bulmaca çözerken çözümün hangi taktik temaya dayandığını (çatal, açmaz, şiş) kendine sor.